Tekst

Lettertype

Inhoudsopgave Toon

Gescheurde kruisband

Heeft u tijdens sporten, een verdraaiing of ongeval een knap in uw knie gevoeld en werd de knie daarna dik of instabiel? Dan kan er sprake zijn van een gescheurde kruisband.

In de knie bevinden zich twee kruisbanden:

de voorste kruisband (VKB/ACL);
de achterste kruisband (AKB/PCL).

Een scheur van de voorste kruisband komt het meest voor. De behandeling hangt af van welke kruisband beschadigd is, eventuele andere knieletsels, de stabiliteit van de knie en wat u in werk en sport weer wilt kunnen doen.

Een gescheurde kruisband hoeft niet automatisch geopereerd te worden.

Wat zijn de kruisbanden?

De voorste en achterste kruisband liggen midden in het kniegewricht en verbinden het bovenbeen met het scheenbeen.

Samen helpen ze de knie stabiel te houden.

De voorste kruisband remt vooral het naar voren bewegen van het scheenbeen ten opzichte van het bovenbeen en speelt een belangrijke rol bij rotatiestabiliteit.

De achterste kruisband remt vooral het naar achteren bewegen van het scheenbeen.

De kruisbanden zijn daardoor belangrijk tijdens bijvoorbeeld:

hardlopen;
afremmen;
springen;
landen;
draaien;
wenden en keren.

Voorste kruisband gescheurd

Een voorste kruisbandruptuur, ook ACL-ruptuur genoemd, ontstaat vaak tijdens sport.

Veel blessures ontstaan zonder direct contact met een tegenstander.

Bijvoorbeeld tijdens:

abrupt afremmen;
een richtingsverandering;
landen na een sprong;
draaien terwijl de voet contact heeft met de grond;
hyperextensie van de knie.

Sporten zoals voetbal, handbal, basketbal, hockey en skiën kennen relatief veel van deze blessures.

Symptomen van een gescheurde voorste kruisband

Bij een VKB-ruptuur kunnen optreden:

een voelbare of hoorbare knap;
plotselinge kniepijn;
snelle zwelling van de knie;
moeite met lopen;
bewegingsbeperking;
gevoel van instabiliteit;
door de knie zakken.

Niet iedereen ervaart alle symptomen.

Nadat de eerste zwelling vermindert kan iemand in het dagelijks leven soms redelijk functioneren, terwijl vooral draaien en sporten instabiliteit veroorzaken.

Achterste kruisband gescheurd

Een scheur van de achterste kruisband komt minder vaak voor.

Het letsel ontstaat meestal door een krachtige beweging waarbij het scheenbeen ten opzichte van het bovenbeen naar achteren wordt gedrukt.

Dit kan bijvoorbeeld gebeuren:

door een harde botsing tegen de voorzijde van het onderbeen;
bij een verkeersongeval waarbij de knie het dashboard raakt;
door een val op een sterk gebogen knie;
tijdens contactsport.

PCL-letsel komt bovendien geregeld samen met andere ligamentaire knieblessures voor.

Symptomen van achterste kruisbandletsel

Mogelijke klachten zijn:

pijn diep of achter in de knie;
zwelling;
moeite met belasten;
onzeker gevoel;
problemen tijdens afremmen of afdalen;
verminderde stabiliteit.

De symptomen kunnen minder opvallend zijn dan bij een acute VKB-ruptuur.

Daarom is zorgvuldig onderzoek belangrijk.

Kan een kruisband gedeeltelijk scheuren?

Ja.

Er kan sprake zijn van:

een gedeeltelijke scheur;
een volledige ruptuur;
gecombineerd letsel van meerdere kniebanden.

De ernst van de scheur op een scan bepaalt niet zelfstandig hoeveel klachten iemand heeft.

Functionele stabiliteit, bijkomend letsel en de activiteiten die iemand wil hervatten zijn eveneens belangrijk.

Kan er nog meer beschadigd zijn?

Ja.

Bij een krachtige knieverdraaiing kunnen verschillende structuren tegelijkertijd beschadigd raken.

Bijvoorbeeld:

binnenste knieband;
buitenste knieband;
meniscus;
kraakbeen;
andere kruisband.

Daarom wordt na een forse knieblessure niet alleen naar de kruisband gekeken.

Hoe wordt een gescheurde kruisband onderzocht?

Het onderzoek begint met het blessuremoment en de klachten.

Daarna wordt onder andere gekeken naar:

zwelling;
kniebuiging en -strekking;
stabiliteit;
spierfunctie;
lopen.

Bij verdenking op een voorste kruisbandruptuur kunnen testen worden gebruikt zoals:

Lachman-test;
voorste schuifladetest;
pivot-shifttest.

Voor de achterste kruisband bestaan andere stabiliteitstesten, waaronder de posterior drawer test.

Pijn en sterke zwelling kunnen het onderzoek in de eerste dagen moeilijker maken.

Is een MRI altijd nodig?

Nee.

Een ervaren arts of fysiotherapeut kan op basis van het blessuremechanisme en lichamelijk onderzoek vaak al een sterke verdenking krijgen.

MRI kan worden gebruikt om:

de kruisband te beoordelen;
meniscusletsel te onderzoeken;
kraakbeenschade te bekijken;
ander ligamentair letsel vast te stellen;
een operatie voor te bereiden.

Een MRI is dus waardevol wanneer de uitslag invloed heeft op het verdere beleid, maar is niet simpelweg de enige manier waarop een kruisbandletsel wordt vastgesteld.

Wat moet u doen na een acute knieblessure?

Direct na het trauma is het vooral belangrijk om de knie tot rust te laten komen zonder langdurig volledig stil te zitten.

Afhankelijk van de ernst kunt u:

sport tijdelijk stoppen;
belasting aanpassen;
eventueel krukken gebruiken;
de knie rustig blijven bewegen;
compressie toepassen;
het been hoog leggen;
kort koelen voor pijnvermindering.

Een belangrijk doel in de eerste fase is meestal om zwelling te verminderen en vooral het volledig strekken van de knie terug te krijgen.

Moet een gescheurde voorste kruisband geopereerd worden?

Niet automatisch.

Een voorste kruisbandruptuur kan zowel zonder operatie als met een reconstructie worden behandeld.

Welke keuze het beste past hangt onder andere af van:

instabiliteit;
leeftijd;
dagelijkse activiteiten;
werk;
sportniveau;
wens om draaibelsporten te hervatten;
bijkomend meniscus- of kraakbeenletsel;
resultaat van fysiotherapie;
persoonlijke voorkeur.

Veel patiënten starten eerst met een actief revalidatieprogramma.

Behandeling zonder operatie

Een conservatieve behandeling probeert de functie van de knie zo goed mogelijk te herstellen zonder de kruisband te reconstrueren.

Daarbij wordt gewerkt aan:

volledige kniebeweging;
quadricepskracht;
hamstringkracht;
heup- en rompkracht;
balans en coördinatie;
lopen;
springen;
afremmen;
sportspecifieke bewegingen.

Sommige mensen kunnen na een VKB-ruptuur zonder operatie weer uitstekend functioneren.

Vooral terugkerende instabiliteit tijdens gewenste activiteiten kan reden zijn om een operatie alsnog te bespreken.

Wanneer wordt een VKB-reconstructie overwogen?

Een operatie wordt vooral overwogen wanneer de knie symptomatisch instabiel blijft ondanks goede fysiotherapie en aanpassing van activiteiten.

Ook sportdoelen spelen mee.

Voor iemand die wil terugkeren naar sporten met veel:

draaien;
springen;
plotseling afremmen;
contactmomenten

kan een stabiele knie extra belangrijk zijn.

De uiteindelijke keuze wordt samen met patiënt, fysiotherapeut en orthopedisch chirurg gemaakt.

Eerst fysiotherapie vóór een operatie

Ook wanneer waarschijnlijk een reconstructie nodig is, is fysiotherapie vóór de operatie waardevol.

Deze fase wordt ook wel prehabilitatie genoemd.

Belangrijke doelen zijn:

zwelling verminderen;
volledige knie-extensie herstellen;
beweging verbeteren;
quadricepskracht opbouwen;
zo normaal mogelijk lopen.

Een rustige, beweeglijke en sterke knie vormt een betere uitgangspositie voor de postoperatieve revalidatie.

Wat gebeurt er bij een kruisbandreconstructie?

Bij een VKB-reconstructie wordt meestal geen losse kruisband simpelweg weer aan elkaar gehecht.

Er wordt een nieuwe kruisband gemaakt met een peestransplantaat.

Daarvoor kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt:

hamstringpees;
patellapees;
quadricepspees.

Welke techniek en welk transplantaat het meest geschikt zijn hangt af van patiënt, sport, chirurg en andere factoren.

Fysiotherapie na een kruisbandoperatie

Na een reconstructie begint de revalidatie vrijwel direct.

De exacte aanpak hangt af van:

gebruikte operatietechniek;
type transplantaat;
eventueel meniscusletsel;
andere operaties aan de knie;
reactie van de knie.

Daarom bestaat er geen universeel weekschema dat voor iedereen hetzelfde is.

Krachttraining na een kruisbandoperatie

Krachttraining is een centraal onderdeel van de revalidatie.

Er wordt onder andere gewerkt aan:

quadriceps;
hamstrings;
kuiten;
bilspieren;
romp.

De belasting wordt gedurende de revalidatie steeds verder verhoogd.

Zowel oefeningen waarbij de voeten contact houden met de grond als gerichte oefeningen voor afzonderlijke spiergroepen kunnen onderdeel zijn van de revalidatie.

Wanneer weer hardlopen?

Hardlopen hoort niet automatisch op een vaste week te beginnen.

Voordat wordt gestart kijkt de fysiotherapeut bijvoorbeeld naar:

zwelling;
pijn;
bewegingsuitslag;
quadricepskracht;
controle tijdens eenbenige oefeningen;
reactie van de knie op eerdere belasting.

Bij veel patiënten ligt de start van een loopprogramma enkele maanden na de reconstructie, maar individuele criteria zijn belangrijker dan één kalenderdatum.

Wanneer weer voetballen of hockeyen?

Terugkeer naar een pivoterende sport is een proces.

Globaal wordt opgebouwd van:

individueel trainen;
voorspelbare sportspecifieke bewegingen;
wenden en keren;
bal- of stickspecifieke oefeningen;
niet-contacttraining;
volledige groepstraining;
wedstrijdsport.

Hierbij worden zowel tijd als functionele criteria gebruikt.

Testen tijdens kruisbandrevalidatie

Tijdens de revalidatie kan objectief worden gemeten hoe het herstel verloopt.

Bijvoorbeeld met:

quadricepskrachttesten;
hamstringkrachttesten;
sprongtesten;
bewegingsanalyse;
functionele testen;
vragenlijsten.

Alleen vergelijken of het geopereerde been een bepaald percentage van het andere been haalt is niet voldoende.

Ook de absolute kracht, kwaliteit van bewegen, sportspecifieke belasting en het vertrouwen van de sporter zijn belangrijk.

Psychologische gereedheid

Na een kruisbandblessure is niet alleen fysiek herstel belangrijk.

Sporters kunnen bijvoorbeeld bang zijn voor:

opnieuw scheuren;
draaien;
tackles;
springen en landen.

Psychologische gereedheid maakt daarom onderdeel uit van een goede return-to-sportbeoordeling.

Wanneer weer wedstrijden spelen?

Na een VKB-reconstructie duurt volledige terugkeer naar pivoterende wedstrijdsport vaak minstens ongeveer negen maanden en geregeld langer.

Maar negen maanden na een operatie zijn betekent niet automatisch dat de knie klaar is voor wedstrijden.

Voor een veilige terugkeer moet ook voldoende herstel zijn van:

spierkracht;
springcapaciteit;
loopsnelheid;
wendbaarheid;
kniestabiliteit;
sportbelasting;
vertrouwen.

De beslissing is dus zowel tijd- als criteria-gestuurd.

Hoe lang duurt de totale revalidatie?

Een kruisbandrevalidatie is een langdurig traject.

Bij een reconstructie duurt de weg naar volledige pivoterende sport vaak ongeveer 9 tot 12 maanden of langer.

De fysiotherapeutische begeleiding kan per fase verschillen.

Belangrijker dan een vast schema is dat u voldoende capaciteit ontwikkelt voordat u naar de volgende fase gaat.

Veelgestelde vragen over een gescheurde kruisband

Hoe weet ik of mijn kruisband gescheurd is?

Kan ik lopen met een gescheurde kruisband?

Moet een kruisband altijd geopereerd worden?

Hoe lang duurt kruisbandrevalidatie?

Wanneer mag ik weer hardlopen?

Kan een achterste kruisband ook scheuren?

Gescheurde kruisband en weer terug naar sport?

Heeft u een voorste of achterste kruisband gescheurd of bent u geopereerd aan uw kruisband? Onze fysiotherapeuten en sportfysiotherapeuten begeleiden zowel conservatieve kruisbandrevalidatie als revalidatie vóór en na een operatie.

We bouwen de behandeling stapsgewijs op van bewegingsherstel en krachttraining naar hardlopen, springen, wenden en uiteindelijk uw sportspecifieke belasting.

Plan een afspraak bij B&B Healthcare

Afspraak maken

Over de auteur

Sander Brok

Oprichter / sportfysiotherapeut BIG-nummer: 89912872204

Sander Brok is afgestudeerd sportfysiotherapeut en tevens eigenaar van B&B Healthcare. Zijn interesse ligt breed in de zorg. Bekijk profiel