Tekst

Lettertype

Inhoudsopgave Toon

Osteochondritis dissecans (OCD)

Heeft u of uw kind langdurige kniepijn tijdens sporten, terugkerende zwelling of een knie die klikt, haakt of soms blokkeert? Dan kan in zeldzame gevallen sprake zijn van osteochondritis dissecans (OCD).

Bij osteochondritis dissecans ontstaat een plaatselijke afwijking van het bot direct onder het gewrichtskraakbeen. De aandoening komt vooral voor bij kinderen, tieners en jongvolwassenen en wordt het vaakst gezien in de knie.

De behandeling hangt sterk af van de leeftijd en groeifase van de patiënt en vooral van de vraag of de afwijking stabiel of instabiel is.

Afspraak maken

Wat is osteochondritis dissecans?

Osteochondritis dissecans is een aandoening van het subchondrale bot: het bot direct onder het kraakbeen van een gewricht.

Bij OCD raakt een plaatselijk gedeelte van dit bot beschadigd.

Het bovenliggende gewrichtskraakbeen kan aanvankelijk nog intact zijn.

Wanneer de afwijking verder ontwikkelt, kan het bot-kraakbeenfragment instabiel worden en uiteindelijk gedeeltelijk of volledig loskomen.

Een volledig losliggend fragment kan als een zogenoemd vrij gewrichtslichaam door het gewricht bewegen.

Waar komt OCD voor?

Osteochondritis dissecans kan voorkomen in verschillende gewrichten.

Vooral:

knie;
enkel;
elleboog.

De knie is de meest voorkomende locatie.

In de knie bevindt de afwijking zich vaak aan de zijkant van de binnenste femurcondyl: één van de ronde uiteinden van het bovenbeen die onderdeel zijn van het kniegewricht.

Deze pagina richt zich voornamelijk op OCD van de knie.

OCD na het sluiten van de groeischijven

Wanneer iemand skeletaal volgroeid is, is spontane genezing minder voorspelbaar.

Dat betekent niet automatisch dat iedere volwassen patiënt geopereerd moet worden.

Onder andere de volgende factoren bepalen het beleid:

stabiliteit van de laesie;
grootte;
locatie;
klachten;
activiteitenniveau;
aanwezigheid van een los fragment.

Hoe ontstaat osteochondritis dissecans?

De precieze oorzaak is niet volledig bekend.

Waarschijnlijk spelen meerdere factoren een rol.

Onderzocht worden onder andere:

herhaalde mechanische belasting;
kleine herhaalde traumata;
lokale veranderingen in de bloedvoorziening;
anatomische factoren;
genetische aanleg.

Vooral bij sportende kinderen en adolescenten wordt gedacht dat herhaaldelijke belasting kan bijdragen.

Het is echter te eenvoudig om te stellen dat OCD uitsluitend door overbelasting ontstaat.

Is OCD hetzelfde als een acute kraakbeenblessure?

Nee.

Een acute osteochondrale blessure kan ontstaan tijdens één duidelijk ongeval waarbij kraakbeen en bot beschadigd raken.

Osteochondritis dissecans ontwikkelt zich meestal geleidelijk en heeft niet altijd één herkenbaar traumamoment.

Het onderscheid is belangrijk omdat behandeling en prognose kunnen verschillen.

Wanneer is een OCD-laesie stabiel?

Bij een stabiele laesie zit het aangedane bot-kraakbeengebied nog op zijn plaats en is het bovenliggende gewrichtsoppervlak meestal intact.

Vooral bij kinderen en jongeren met open groeischijven kunnen dergelijke afwijkingen goed reageren op niet-operatieve behandeling.

Een stabiele laesie kan echter alsnog onvoldoende genezen.

Daarom is controle belangrijk.

Wanneer is OCD instabiel?

Bij een instabiele laesie begint het osteochondrale fragment los te raken van het omliggende bot.

In een verder stadium kan het:

gedeeltelijk loskomen;
volledig loskomen;
verplaatsen in het gewricht.

Mechanische klachten zoals haken en blokkeren worden dan waarschijnlijker.

Een instabiele OCD-laesie vraagt beoordeling door een orthopedisch specialist.

Hoe wordt OCD vastgesteld?

De diagnose wordt door een arts gesteld op basis van:

klachten;
lichamelijk onderzoek;
röntgenonderzoek;
zo nodig MRI.

Bij kinderen en jongeren wordt daarnaast gekeken naar de groeischijven.

Dit is belangrijk omdat skeletale rijpheid veel invloed heeft op de kans op spontane genezing.

Röntgenfoto

Een röntgenfoto is vaak het eerste beeldvormende onderzoek.

Hiermee kan worden gekeken naar:

plaats van de laesie;
grootte;
vorm;
veranderingen van het onderliggende bot.

Een röntgenfoto kan echter niet altijd goed bepalen of het fragment stabiel is.

Behandeling van stabiele juveniele OCD

Bij een kind of adolescent met een stabiele OCD-laesie wordt meestal eerst niet-operatief behandeld.

De belangrijkste maatregel is het tijdelijk verminderen van belasting die veel impact op de knie geeft.

Bijvoorbeeld:

hardlopen;
springen;
intensieve sporttraining;
wedstrijden.

Het doel is het aangedane subchondrale bot tijd te geven om te herstellen.

Fysiotherapie bij osteochondritis dissecans

Fysiotherapie kan onderdeel zijn van het conservatieve traject, maar altijd binnen de medische belastingsrestricties.

De fysiotherapeut kan helpen met:

behoud van beweeglijkheid;
onderhouden en herstellen van spierkracht;
conditie binnen veilige grenzen;
verbeteren van bewegingscontrole;
geleidelijke belastingopbouw;
terugkeer naar sport.

De fysiotherapeut kan de OCD-laesie zelf niet mechanisch herstellen.

Vooral de toegestane impact- en gewrichtsbelasting moet worden afgestemd op het advies van de behandelend arts.

Veelgestelde vragen over osteochondritis dissecans

Wat is osteochondritis dissecans?

Komt OCD vooral bij kinderen voor?

Kan OCD vanzelf genezen?

Is een MRI nodig?

Kan fysiotherapie OCD genezen?

Wanneer is een operatie nodig?

Herstellen van osteochondritis dissecans?

Osteochondritis dissecans moet eerst medisch worden vastgesteld en gevolgd. Is de diagnose gesteld en heeft de orthopedisch specialist aangegeven welke belasting is toegestaan? Dan kunnen onze fysiotherapeuten en sportfysiotherapeuten begeleiden bij het behouden en herstellen van beweging, kracht en uiteindelijk de terugkeer naar sport.

Heeft u of uw kind slotklachten, terugkerende forse zwelling of een knie die niet meer volledig kan bewegen? Laat de knie dan eerst medisch beoordelen.

Plan een afspraak bij B&B Healthcare

Afspraak maken

Over de auteur

Sander Brok

Oprichter / sportfysiotherapeut BIG-nummer: 89912872204

Sander Brok is afgestudeerd sportfysiotherapeut en tevens eigenaar van B&B Healthcare. Zijn interesse ligt breed in de zorg. Bekijk profiel