Tekst

Lettertype

Inhoudsopgave Toon

Plantar fascia: functie, klachten en behandeling

De plantar fascia, ook wel fascia plantaris of plantaire fascie genoemd, is een sterke bindweefselstructuur onder de voet. Deze loopt vanaf het hielbeen richting de voorvoet en tenen en speelt een belangrijke rol bij het ondersteunen van de voet tijdens staan, lopen en hardlopen.

De plantar fascia zelf is dus geen aandoening.

Er kunnen wel verschillende klachten aan deze structuur ontstaan. De bekendste is fasciitis plantaris, tegenwoordig ook vaak plantaire fasciopathie genoemd. Daarnaast kan de fascia in zeldzame gevallen gedeeltelijk of volledig scheuren of kunnen er verdikkingen in ontstaan.

De juiste behandeling hangt daarom af van het soort klacht.

Wat is de plantar fascia?

De plantar fascia is een stevige bindweefselplaat aan de onderzijde van de voet.

Deze begint aan de onderzijde van het hielbeen, de calcaneus, en loopt richting de voorvoet.

Richting de tenen splitst de fascia zich in verschillende bundels.

De structuur bestaat uit een:

centraal gedeelte;
mediaal gedeelte;
lateraal gedeelte.

Vooral het centrale gedeelte is sterk ontwikkeld en belangrijk voor de mechanische functie van de voet.

Wat doet de plantar fascia?

De plantar fascia helpt de lengteboog van de voet ondersteunen.

Tijdens lopen verandert de belasting voortdurend.

Wanneer u uw hiel optilt en de tenen naar boven buigen, wordt de plantar fascia aangespannen. Hierdoor wordt de voetboog steviger en kan de voet efficiënter als hefboom functioneren tijdens de afzet.

Dit mechanisme wordt het windlass-mechanisme genoemd.

De fascia plantaris helpt dus onder andere bij:

ondersteunen van de voetboog;
verdelen van belasting;
stabiliseren van de voet;
opslaan en overbrengen van energie;
afzetten tijdens lopen en hardlopen.

De plantar fascia wordt tijdens normale dagelijkse activiteiten voortdurend belast.

Welke klachten kunnen aan de plantar fascia ontstaan?

Niet iedere klacht aan de onderzijde van de voet is hetzelfde.

Problemen van de plantar fascia kunnen bijvoorbeeld bestaan uit:

plantaire fasciopathie;
plantar-fasciaruptuur;
plantaire fibromatose.

Daarnaast kunnen andere structuren onder de voet hiel- of voetzoolpijn veroorzaken.

Een goede diagnose is daarom belangrijk.

Fasciitis plantaris

De meest voorkomende aandoening die met de plantar fascia wordt geassocieerd is fasciitis plantaris.

Hierbij ontstaat meestal pijn rond de aanhechting van de fascia aan de binnen-onderzijde van het hielbeen.

Kenmerkend zijn vaak:

pijn onder de hiel;
pijn bij de eerste stappen in de ochtend;
startpijn na zitten;
pijn na lang staan;
pijn tijdens of na veel wandelen of hardlopen.

Hoewel de naam fasciitis een ontsteking suggereert, is bij langdurige klachten waarschijnlijk geen sprake van alleen een klassiek ontstekingsproces.

Daarom wordt ook gesproken over plantaire fasciopathie of plantar heel pain.

Is fasciitis plantaris hetzelfde als hielspoor?

Nee.

Een hielspoor is een benige uitgroei aan het hielbeen die zichtbaar kan zijn op een röntgenfoto.

Fasciitis plantaris betreft klachten rond de plantar fascia.

Een hielspoor kan aanwezig zijn bij mensen met hielpijn, maar ook bij mensen zonder klachten.

De aanwezigheid van een hielspoor betekent daarom niet automatisch dat dit de oorzaak van de pijn is.

Plantar fascia ruptuur

Een plantar fascia ruptuur is veel zeldzamer dan fasciitis plantaris.

Hierbij scheurt een gedeelte of vrijwel de gehele plantar fascia.

Dit kan bijvoorbeeld gebeuren tijdens een plotseling explosief moment bij:

sprinten;
springen;
versnellen;
landen.

Een ruptuur kan soms ontstaan in een fascia die daarvoor al langere tijd klachten gaf.

Er zijn ook gevallen beschreven na corticosteroïdinjecties rondom de plantar fascia.

Symptomen van een plantar fascia ruptuur

Een ruptuur geeft een ander klachtenpatroon dan gewone fasciitis plantaris.

Mogelijke symptomen zijn:

plotselinge scherpe pijn onder de voet;
een knappend of scheurend gevoel;
direct moeten stoppen met sporten;
zwelling;
blauwe verkleuring;
pijn tijdens staan en lopen;
drukpijn onder de voet.

Een plotselinge knap met acute zwelling of blauwe verkleuring past daarom minder bij een gewone overbelastingsklacht.

Wat moet u doen bij een mogelijke ruptuur?

Laat een acute ernstige blessure van de plantar fascia beoordelen.

In de eerste periode kan het nodig zijn om:

belasting te verminderen;
tijdelijk krukken te gebruiken;
de voet te beschermen met een walker of stevige schoen.

De exacte aanpak hangt af van de ernst van de scheur en uw klachten.

De meeste plantar-fasciarupturen worden zonder operatie behandeld.

Daarna wordt de belasting geleidelijk opgebouwd.

Plantaire fibromatose

Een andere aandoening van de plantar fascia is plantaire fibromatose, ook wel de ziekte van Ledderhose genoemd.

Hierbij ontstaan één of meerdere goedaardige knobbels in de fascia plantaris.

Deze bevinden zich vaak meer richting de binnenzijde van de voetboog.

De knobbels kunnen:

goed voelbaar zijn;
langzaam groter worden;
pijn geven bij staan of lopen;
drukklachten geven in schoenen.

Dit is een andere aandoening dan fasciitis plantaris.

Niet iedere pijn onder de voet komt van de plantar fascia

Pijn onder de hiel of voet kan ook uit andere structuren komen.

Mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld:

irritatie van het vetkussen onder de hiel;
zenuwirritatie;
calcaneale stressfractuur;
gewrichtsproblematiek;
andere lokale wekedelenproblemen.

Daarom moet niet iedere pijn onder de hiel automatisch als fasciitis plantaris worden behandeld.

Hoe worden plantar-fasciaklachten onderzocht?

De fysiotherapeut of arts vraagt eerst naar:

locatie van de pijn;
manier waarop de klachten zijn ontstaan;
ochtendpijn;
reactie op wandelen en sporten;
eventueel traumamoment.

Daarna kan worden gekeken naar:

drukgevoeligheid;
voet- en enkelbeweging;
kuitfunctie;
kracht;
lopen;
belastbaarheid van de voet.

Op basis daarvan kan vaak al worden bepaald welk klachtenpatroon waarschijnlijk aanwezig is.

Is een echo nodig?

Niet automatisch.

Bij een typisch beeld van fasciitis plantaris is beeldvorming meestal niet noodzakelijk.

Een echo kan wel aanvullende informatie geven wanneer:

de diagnose onzeker is;
een ruptuur wordt vermoed;
een knobbeltje in de fascia aanwezig is;
klachten niet volgens verwachting herstellen.

Met echografie kunnen onder andere verdikking, veranderingen van de fasciestructuur en onderbreking van vezels worden gezien.

Behandeling van plantar-fasciaklachten

Er bestaat geen algemene behandeling voor iedere aandoening van de plantar fascia.

De aanpak hangt af van het probleem.

Bij fasciitis plantaris bestaat de behandeling bijvoorbeeld vooral uit:

belasting aanpassen;
blijven bewegen;
specifieke rekoefeningen;
kuit- en voetkracht opbouwen;
geleidelijke terugkeer naar sport.

Bij een acute ruptuur moet de fascia in eerste instantie juist meer worden beschermd.

Bij plantaire fibromatose is opnieuw een andere aanpak nodig.

Daarom is een juiste diagnose belangrijk voordat een behandelprogramma wordt gekozen.

Krachttraining

Ook krachttraining kan onderdeel zijn van de behandeling van langdurige plantar-fasciaklachten.

Daarbij kan bijvoorbeeld worden gewerkt aan:

kuitkracht;
voetspieren;
teenfunctie;
algemene beenkracht.

Kuitheffingen kunnen worden opgebouwd van twee benen naar één been en vervolgens met extra weerstand.

Het doel is niet om de fascia met één specifieke oefening te ‘genezen’.

De voet moet als geheel steeds meer belasting kunnen verdragen.

Fysiotherapie bij plantar-fasciaklachten

Fysiotherapie kan zinvol zijn wanneer klachten uw dagelijkse activiteiten, werk of sport beperken.

De aanpak hangt volledig af van het type fascia-klacht.

Bij plantaire fasciopathie kan de behandeling bijvoorbeeld bestaan uit:

uitleg;
belastingmanagement;
rekoefeningen;
krachttraining;
opbouw van wandelen of hardlopen.

Na een plantar-fasciaruptuur kan de fysiotherapeut later begeleiden bij:

normaal lopen;
voet- en kuitkracht;
balans;
geleidelijke sporthervatting.

Een duidelijke acute ruptuur moet wel eerst passend worden beoordeeld.

Veelgestelde vragen over de plantar fascia

Wat is de plantar fascia?

Is plantar fascia hetzelfde als fasciitis plantaris?

Kan de plantar fascia scheuren?

Wat is de meest voorkomende plantar-fasciaklacht?

Heb ik een echo nodig?

Kan fysiotherapie helpen?

Klachten onder de voet?

Heeft u pijn onder de hiel of voet en weet u niet of de plantar fascia betrokken is? Onze fysiotherapeuten onderzoeken welk klachtenpatroon waarschijnlijk aanwezig is en welke belasting uw voet momenteel kan verdragen.

Bij gewone plantaire hielpijn werken we gericht aan beweging en belastbaarheid. Ontstond de klacht plotseling met een knap, forse zwelling of blauwe verkleuring? Laat de voet dan eerst beoordelen op een mogelijke ruptuur of ander acuut letsel.

Plan een afspraak bij B&B Healthcare

Afspraak maken

Over de auteur

Wouter van Beek

Oprichter / fysiotherapeut BIG-nummer: 69913051804

Wouter van Beek is afgestudeerd sportfysiotherapeut en oprichter van fysiotherapiepraktijk B&B Healthcare. Bekijk profiel