Tekst

Lettertype

Enkelinstabiliteit

Heeft u na één of meerdere enkelverzwikkingen regelmatig het gevoel dat uw enkel wegzakt, onzeker is of opnieuw omklapt? Dan kan er sprake zijn van enkelinstabiliteit.

Vooral na een eerdere verzwikking van de buitenste enkelbanden kunnen langdurige klachten ontstaan. Dit wordt vaak chronische enkelinstabiliteit genoemd.

De klachten worden niet alleen bepaald door de stevigheid van de enkelbanden. Ook kracht, balans, proprioceptie, bewegingscontrole, vertrouwen in de enkel en de eisen van uw sport of werk kunnen een rol spelen.

Gerichte oefentherapie vormt daarom meestal de basis van de behandeling.

Wat is enkelinstabiliteit?

Een stabiele enkel is afhankelijk van meerdere systemen.

Daaronder vallen:

de enkelbanden;
spieren en pezen;
gewrichtsbeweeglijkheid;
proprioceptie;
balans;
neuromusculaire controle.

Na een enkelverzwikking kunnen één of meerdere van deze onderdelen veranderd zijn.

Sommige mensen herstellen volledig. Andere mensen blijven het gevoel houden dat de enkel niet betrouwbaar is of verzwikken opnieuw.

Wanneer dit een langdurig patroon wordt, spreken we van chronische enkelinstabiliteit.

Wat is chronische enkelinstabiliteit?

Chronische enkelinstabiliteit wordt gekenmerkt door één of meerdere klachten na een eerdere enkelverzwikking, zoals:

regelmatig opnieuw verzwikken;
episodes waarbij de enkel wegzakt;
gevoel van instabiliteit;
onzekerheid tijdens sport;
aanhoudende pijn of zwelling;
verminderd functioneren.

Het gaat dus niet simpelweg om een enkelband die na een bepaald aantal weken nog niet volledig genezen is.

Ook iemand zonder duidelijk aantoonbare overmatige laxiteit van de enkelbanden kan functioneel veel instabiliteit ervaren.

Functionele instabiliteit

Hierbij ervaart iemand vooral:

giving way;
onzekerheid;
verminderde balans;
onvoldoende bewegingscontrole.

Er hoeft dan niet altijd duidelijke mechanische laxiteit aanwezig te zijn.

In werkelijkheid overlappen deze vormen vaak.

Daarom wordt tegenwoordig breder gekeken dan alleen naar de enkelbanden.

Waardoor ontstaat enkelinstabiliteit?

De belangrijkste aanleiding is meestal een eerdere enkelverzwikking.

Vooral een laterale enkelverzwikking, waarbij de voet naar binnen klapt, kan het begin zijn van een terugkerend klachtenpatroon.

Een eerste enkelverzwikking verhoogt bovendien het risico op een volgende.

Dit betekent niet automatisch dat de eerste blessure verkeerd behandeld is.

Verschillende veranderingen kunnen na een enkelverzwikking bijdragen aan blijvende klachten.

Welke factoren kunnen een rol spelen?

Bij chronische enkelinstabiliteit kunnen onder andere aanwezig zijn:

ligamentaire laxiteit;
verminderde enkelbeweeglijkheid;
verminderde kuit- of enkelspierkracht;
verminderde proprioceptie;
veranderde balans;
minder goede reactie op onverwachte bewegingen;
verminderd vertrouwen in de enkel;
veranderde spring- of landingscontrole.

Niet iedere patiënt heeft dezelfde combinatie.

Daarom is een individueel onderzoek belangrijk.

Symptomen van enkelinstabiliteit

Veel voorkomende klachten zijn:

regelmatig door de enkel gaan;
gevoel dat de enkel wegzakt;
onzekerheid tijdens lopen of sporten;
pijn na belasting;
terugkerende zwelling;
moeite met ongelijke ondergrond;
minder vertrouwen bij springen en landen;
moeite met draaien of snel van richting veranderen.

Sommige mensen hebben nauwelijks pijn, maar vooral het gevoel dat ze hun enkel niet kunnen vertrouwen.

Waarom blijft de enkel instabiel voelen?

Een enkelverzwikking kan meer beïnvloeden dan alleen de enkelband.

Sensorische informatie vanuit het gewricht kan veranderen en spieren moeten opnieuw leren om snel en effectief te reageren op onverwachte bewegingen.

Daarnaast kan iemand na meerdere verzwikkingen minder vertrouwen hebben in de enkel.

Chronische enkelinstabiliteit is daarom niet uitsluitend een probleem van een ‘losse enkelband’.

Hoe wordt enkelinstabiliteit onderzocht?

De fysiotherapeut vraagt onder andere naar:

eerdere enkelverzwikkingen;
hoe vaak de enkel wegzakt;
pijn en zwelling;
sport- en werkbelasting;
situaties waarin u onzekerheid ervaart.

Daarna kunnen verschillende functies worden getest.

Bijvoorbeeld:

enkelbeweeglijkheid;
kuitkracht;
kracht rond de enkel;
balans;
eenbenige controle;
springen en landen;
wendbaarheid.

Ook kan de mechanische stabiliteit van de enkelbanden worden onderzocht.

Tests voor enkelinstabiliteit

Voor mechanische laxiteit kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt:

voorste schuifladetest;
talar tilt-test.

Voor functionele controle kunnen testen worden gebruikt zoals:

eenbenige balanstests;
Star Excursion Balance Test;
Y-Balance Test;
hoptests.

Geen enkele test bepaalt zelfstandig of iemand chronische enkelinstabiliteit heeft.

Het totale klachten- en functiebeeld is belangrijker.

Andere oorzaken van langdurige enkelklachten

Niet iedere patiënt met pijn na een verzwikking heeft alleen enkelinstabiliteit.

Andere mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld:

kraakbeen- of botletsel;
peroneuspeesletsel;
syndesmoseletsel;
enkelimpingement;
losse gewrichtsfragmenten.

Daarom is verder onderzoek verstandig wanneer het herstel anders verloopt dan verwacht.

Fysiotherapie bij enkelinstabiliteit

Oefentherapie vormt meestal de basis van de behandeling.

De fysiotherapeut kijkt welke onderdelen bij u onvoldoende zijn hersteld.

Daarna kan worden gewerkt aan:

bewegingsvrijheid;
spierkracht;
kuitkracht;
balans;
proprioceptie;
dynamische enkelcontrole;
springen;
landen;
wenden en keren.

Het uiteindelijke programma wordt afgestemd op uw dagelijkse activiteiten, werk of sport.

Balansoefeningen

Balans- en proprioceptietraining zijn belangrijke onderdelen van de revalidatie.

Een programma kan bijvoorbeeld worden opgebouwd van:

staan op één been;
reiken vanuit éénbenige stand;
bewegen tijdens éénbenige balans;
reageren op verstoringen;
dynamische balansoefeningen.

Later worden de bewegingen sneller en sportspecifieker.

Alleen een paar minuten op een instabiele ondergrond staan is echter niet voldoende voor iedere sporter.

De oefeningen moeten uiteindelijk aansluiten bij de eisen van de activiteit.

Krachttraining

Ook krachttraining is belangrijk.

Afhankelijk van het onderzoek kunnen onder andere worden getraind:

kuitspieren;
peroneale spieren;
spieren rond voet en enkel;
bovenbeen;
heup.

Voorbeelden zijn:

kuitheffingen;
oefeningen met weerstand;
eenbenige squats;
step-oefeningen;
zwaardere eenbenige krachttraining.

Kracht en balans vullen elkaar daarbij aan.

Springen en landen

Wanneer u wilt terugkeren naar sport moet de enkel uiteindelijk ook snelle krachten kunnen verwerken.

Daarom kan de revalidatie worden uitgebreid met:

tweebenige sprongen;
eenbenige sprongen;
zijwaartse sprongen;
landen;
versnellen;
afremmen;
wenden.

Deze oefeningen worden pas toegevoegd wanneer de eerdere stappen voldoende worden verdragen.

Brace of tape bij enkelinstabiliteit

Een brace of tape kan helpen om het risico op een nieuwe enkelverzwikking te verkleinen.

Dit kan vooral nuttig zijn tijdens sporten waarbij veel wordt:

gesprongen;
geland;
gedraaid;
van richting veranderd.

Een brace kan echter niet alle oorzaken van chronische enkelinstabiliteit herstellen.

Daarom wordt externe ondersteuning bij voorkeur gecombineerd met gerichte oefentherapie.

Moet ik altijd een brace blijven dragen?

Nee.

Sommige sporters gebruiken langere tijd preventief een brace omdat zij een verhoogd risico hebben op een nieuwe verzwikking.

Bij anderen kan de brace uiteindelijk worden afgebouwd.

Dit hangt onder andere af van:

aantal eerdere enkelverzwikkingen;
soort sport;
vertrouwen;
kwaliteit van de revalidatie;
individuele voorkeur.

Een brace maakt de enkel niet automatisch ‘lui’ wanneer u daarnaast goed blijft trainen.

Manuele therapie

Wanneer bijvoorbeeld de enkelbeweeglijkheid beperkt is, kunnen mobilisatietechnieken tijdelijk helpen om de bewegingsuitslag te verbeteren.

Dit kan onderdeel zijn van de behandeling.

Manuele therapie vervangt echter niet de actieve training van kracht, balans en sportfunctie.

Hoe lang duurt de behandeling?

Daar is geen vaste termijn voor.

Chronische enkelinstabiliteit heeft meestal meer nodig dan enkele oefeningen gedurende één of twee weken.

Oefenprogramma’s voor balans en kracht worden vaak gedurende minimaal meerdere weken uitgevoerd en daarna verder opgebouwd naar de specifieke eisen van sport of werk.

Vooral bij terugkerende verzwikkingen is het verstandig om niet te stoppen zodra de pijn vermindert.

Veelgestelde vragen over enkelinstabiliteit

Wat is enkelinstabiliteit?

Wat is chronische enkelinstabiliteit?

Zijn mijn enkelbanden dan altijd uitgerekt?

Welke oefeningen helpen?

Helpt een brace?

Is een operatie nodig?

Blijft uw enkel instabiel na een verzwikking?

Gaat u regelmatig opnieuw door uw enkel, voelt de enkel onzeker of vertrouwt u hem niet meer tijdens sporten? Onze fysiotherapeuten en sportfysiotherapeuten onderzoeken welke onderdelen van de enkelstabiliteit nog onvoldoende zijn hersteld.

Vervolgens werken we gericht aan beweging, kracht, balans, springen, landen en de specifieke eisen van uw sport of werk.

Plan een afspraak bij B&B Healthcare

Afspraak maken

Over de auteur

Sander Brok

Oprichter / sportfysiotherapeut BIG-nummer: 89912872204

Sander Brok is afgestudeerd sportfysiotherapeut en tevens eigenaar van B&B Healthcare. Zijn interesse ligt breed in de zorg. Bekijk profiel