Tekst

Lettertype

Enkelfractuur

Heeft u na een val, verzwikking of ongeval hevige pijn en zwelling rond uw enkel en kunt u nauwelijks staan of lopen? Dan kan er sprake zijn van een enkelfractuur, oftewel een gebroken enkel.

Een enkelfractuur kan variëren van een kleine stabiele breuk tot een complexe instabiele fractuur waarbij meerdere botdelen en enkelbanden zijn beschadigd.

De behandeling hangt daarom niet alleen af van welk bot gebroken is. Vooral de stand en stabiliteit van het enkelgewricht bepalen of behandeling met bijvoorbeeld een brace of gips voldoende is of dat een operatie nodig is.

Na de medische behandeling kan fysiotherapie helpen om beweging, kracht, balans, lopen en uiteindelijk werk of sport te herstellen.

Wat is een enkelfractuur?

Het enkelgewricht wordt gevormd door drie belangrijke botten:

het scheenbeen (tibia);
het kuitbeen (fibula);
het sprongbeen (talus).

Het onderste gedeelte van scheenbeen en kuitbeen vormt samen de enkelvork rond het sprongbeen.

Aan de binnenzijde bevindt zich de mediale malleolus, onderdeel van het scheenbeen.

Aan de buitenzijde bevindt zich de laterale malleolus, het onderste uiteinde van het kuitbeen.

Ook het achterste gedeelte van het onderste scheenbeen, de posterior malleolus, kan bij een enkelfractuur betrokken zijn.

Stabiele of instabiele enkelfractuur

Een belangrijk onderscheid is of de breuk stabiel of instabiel is.

Bij een stabiele fractuur blijft het sprongbeen goed gepositioneerd in de enkelvork en is er voldoende stabiliteit om de breuk zonder operatie te laten genezen.

Bij een instabiele fractuur kan het sprongbeen verschuiven of kan de enkelvork onvoldoende stabiel zijn.

Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij:

meerdere fracturen;
relevant letsel van de binnenste enkelband;
syndesmoseletsel;
bepaalde verplaatste fibulafracturen.

Instabiele fracturen worden meestal operatief behandeld.

Hoe ontstaat een enkelfractuur?

Een enkelfractuur ontstaat meestal tijdens een trauma.

Bijvoorbeeld door:

ernstig verzwikken;
verkeerd landen;
een val;
sportongeval;
verkeersongeval;
val van een trap of hoogte.

Vaak ontstaan tijdens het trauma gecombineerde draai-, kantel- en compressiekrachten.

Bij mensen met verminderde botkwaliteit kan een relatief minder zwaar trauma soms al tot een breuk leiden.

Symptomen van een gebroken enkel

Mogelijke klachten zijn:

plotselinge hevige pijn;
snelle zwelling;
blauwe verkleuring;
veel pijn tijdens staan of lopen;
niet kunnen belasten;
drukpijn op het bot;
beperkte beweging.

Bij ernstiger fracturen kan de enkel zichtbaar afwijkend of scheef staan.

Verstuikte of gebroken enkel?

Een ernstige enkelverzwikking kan kort na het trauma sterk lijken op een botbreuk.

Alleen de hoeveelheid pijn of zwelling is onvoldoende om het verschil betrouwbaar te bepalen.

Een belangrijke aanwijzing voor medische beoordeling is wanneer u na het trauma niet ongeveer vier stappen zonder hulp kunt zetten.

Ook duidelijke botdrukpijn rond de enkel verhoogt de kans dat een röntgenfoto nodig is.

Wanneer direct medische hulp?

Laat de enkel snel beoordelen wanneer:

u niet kunt lopen of staan;
de enkel zichtbaar vervormd staat;
bot zichtbaar is;
sprake is van een grote open wond;
de voet koud of bleek wordt;
gevoelsverlies ontstaat;
u zeer veel pijn heeft.

Bij een luxatie of ernstige standsafwijking kan snelle behandeling noodzakelijk zijn om schade aan huid, zenuwen en bloedvaten te voorkomen.

Hoe wordt een enkelfractuur vastgesteld?

Bij verdenking op een fractuur wordt eerst lichamelijk onderzoek gedaan.

Er wordt onder andere gekeken naar:

traumamechanisme;
locatie van de pijn;
botdrukpijn;
zwelling;
stand van de enkel;
huid;
bloedvoorziening;
zenuwfunctie.

Wanneer een fractuur wordt vermoed, worden meestal röntgenfoto’s gemaakt.

Wanneer is een CT-scan nodig?

Een CT-scan is niet bij iedere enkelfractuur nodig.

Deze kan vooral nuttig zijn bij complexere fracturen.

Bijvoorbeeld wanneer:

de posterior malleolus betrokken is;
meerdere botfragmenten aanwezig zijn;
het gewrichtsoppervlak complex beschadigd is;
een operatie gepland wordt.

CT geeft de chirurg dan meer informatie over de exacte vorm van de fractuur.

Conservatieve behandeling

Stabiele enkelfracturen kunnen vaak zonder operatie worden behandeld.

Afhankelijk van het type fractuur kan gebruik worden gemaakt van:

gips;
walker;
brace;
andere orthese.

Bij een stabiele fractuur kan vaak relatief vroeg worden begonnen met belasten.

Hoeveel u mag lopen wordt bepaald door de arts en hangt af van de specifieke fractuur.

Operatie bij een enkelfractuur

Instabiele enkelfracturen worden meestal operatief behandeld.

Een veelgebruikte operatie is open reduction and internal fixation (ORIF).

Daarbij worden de botfragmenten eerst zo goed mogelijk teruggebracht naar hun oorspronkelijke positie.

Vervolgens worden ze bijvoorbeeld gefixeerd met:

platen;
schroeven;
andere implantaten.

Ook eventuele syndesmose-instabiliteit kan tijdens de operatie worden behandeld.

Waarom is een goede stand belangrijk?

Het sprongbeen moet zo goed mogelijk gecentreerd in de enkelvork staan.

Een verkeerde stand kan ervoor zorgen dat krachten niet meer gelijkmatig over het gewricht worden verdeeld.

Dat kan leiden tot:

blijvende pijn;
verminderde functie;
stijfheid;
verhoogde kans op posttraumatische artrose.

Daarom is herstel van de anatomische stand vooral bij instabiele fracturen belangrijk.

Wanneer mag u weer belasten?

Dat verschilt per fractuur.

Bij stabiele conservatief behandelde fracturen kan vaak vroeg worden belast.

Ook na een operatie kan bij een voldoende stabiele fixatie soms relatief vroeg worden begonnen met lopen en belasten.

Andere patiënten moeten de enkel tijdelijk gedeeltelijk of helemaal ontlasten.

Dit hangt bijvoorbeeld af van:

fractuurtype;
operatieve fixatie;
syndesmoseletsel;
botkwaliteit;
wondgenezing;
andere blessures.

Volg daarom altijd het persoonlijke belastingsadvies van het ziekenhuis.

Fysiotherapie na een enkelfractuur

Niet iedere patiënt met een eenvoudige enkelfractuur heeft uitgebreide fysiotherapie nodig.

Sommige mensen herstellen goed met instructies en zelfstandig oefenen.

Fysiotherapie is vooral relevant wanneer er problemen blijven bestaan met bijvoorbeeld:

bewegen;
lopen;
kracht;
balans;
werk;
sport.

Na een complexere of operatief behandelde fractuur kan begeleiding eveneens zinvol zijn.

Wat doet de fysiotherapeut?

De behandeling wordt afgestemd op het medische belastingsadvies.

Afhankelijk van uw herstel kan worden gewerkt aan:

enkelbeweeglijkheid;
spierkracht;
kuitkracht;
voetfunctie;
balans;
coördinatie;
looppatroon;
traplopen;
werkbelasting;
sportbelasting.

Het doel is uiteindelijk niet alleen dat het bot genezen is, maar dat de enkel weer voldoende functioneert voor uw dagelijkse activiteiten.

Enkelstijfheid na een breuk

Na gips, een walker of verminderde belasting voelt de enkel vaak stijf.

Vooral dorsaalflexie, waarbij de knie naar voren over de voet beweegt, kan beperkt zijn.

Dit kan geleidelijk worden hersteld met:

bewegen;
oefeningen;
functionele belasting.

Agressief forceren is meestal niet nodig.

Krachtverlies

Tijdens immobilisatie en verminderde belasting neemt de spierkracht af.

Vooral de kuit kan duidelijk zwakker worden.

Daarom wordt krachttraining geleidelijk opgebouwd.

Voorbeelden zijn:

kuitheffingen;
squats;
step-ups;
oefeningen met weerstand;
later eenbenige training.

Wanneer weer normaal lopen?

Normaal lopen wordt stap voor stap opgebouwd.

In eerste instantie kunnen krukken nodig zijn.

Wanneer meer belasting is toegestaan wordt toegewerkt naar:

gelijkmatig belasten;
normale staplengte;
goede afwikkeling van de voet;
lopen zonder hulpmiddelen.

Bouw krukken pas af wanneer u dit kunt zonder een duidelijk afwijkend looppatroon.

Hoe lang duurt herstel?

Botgenezing duurt meestal meerdere weken, maar volledig functioneel herstel kan aanzienlijk langer duren.

Na een eenvoudige fractuur kan herstel relatief voorspoedig verlopen.

Na een complexe of operatief behandelde fractuur kunnen:

zwelling;
stijfheid;
krachtverlies;
gevoeligheid

nog maanden aanwezig blijven.

De herstelduur wordt beïnvloed door fractuurtype, leeftijd, behandeling, algemene gezondheid en de eisen van werk en sport.

Veelgestelde vragen over een enkelfractuur

Wat is een enkelfractuur?

Moet een gebroken enkel altijd geopereerd worden?

Hoelang moet een gebroken enkel in het gips?

Wanneer mag ik weer lopen?

Is fysiotherapie altijd nodig?

Hoe lang blijft een enkel dik?

Revalideren na een enkelfractuur?

Heeft u een gebroken enkel gehad en blijft u beperkt door stijfheid, krachtverlies, een afwijkend looppatroon of moeite met werk of sport?

Onze fysiotherapeuten begeleiden u binnen het belastingsadvies van uw traumachirurg of orthopedisch chirurg bij het herstellen van beweging, kracht, balans en dagelijkse of sportieve belasting.

Een nieuwe vermoedelijke enkelfractuur moet altijd eerst medisch worden beoordeeld.

Plan een afspraak bij B&B Healthcare

Afspraak maken

Over de auteur

Wouter van Beek

Oprichter / fysiotherapeut BIG-nummer: 69913051804

Wouter van Beek is afgestudeerd sportfysiotherapeut en oprichter van fysiotherapiepraktijk B&B Healthcare. Bekijk profiel