Tekst

Lettertype

Inhoudsopgave Toon

Lymfoedeem

Heeft u een arm, been of ander lichaamsdeel dat langdurig dikker wordt en zwaar of gespannen aanvoelt? Dan kan er sprake zijn van lymfoedeem.

Bij lymfoedeem kan het lymfestelsel vocht onvoldoende afvoeren. Hierdoor hoopt vocht zich op in het weefsel en ontstaat zwelling.

Lymfoedeem is meestal een chronische aandoening. Met tijdige behandeling, compressie, beweging, goede huidzorg en zelfmanagement kunnen de zwelling en bijbehorende beperkingen vaak goed onder controle worden gehouden.

Wat is lymfoedeem?

Door het hele lichaam loopt een netwerk van lymfevaten en lymfeklieren.

Dit lymfestelsel helpt onder andere bij:

afvoer van overtollig vocht uit weefsels;
transport van eiwitten en andere stoffen;
afweer tegen infecties.

Wanneer het lymfestelsel onvoldoende capaciteit heeft om vocht af te voeren, kan vocht zich ophopen in het weefsel.

Dat noemen we lymfoedeem.

Het komt het vaakst voor in een arm of been, maar kan ook ontstaan in bijvoorbeeld:

borst of borstkas;
genitaliën;
gezicht;
hals;
buik.

Symptomen van lymfoedeem

Het belangrijkste symptoom is zwelling.

In een vroeg stadium kan deze zwelling nog wisselen gedurende de dag en bijvoorbeeld ‘s nachts gedeeltelijk afnemen.

Andere klachten kunnen zijn:

een zwaar gevoel;
een gespannen of strak gevoel;
toename van de omvang van arm of been;
kleding, schoenen of sieraden die strakker zitten;
verminderde bewegingsvrijheid;
moeite met lopen of dagelijkse activiteiten;
verandering van de huid;
terugkerende huidinfecties.

Bij langer bestaand lymfoedeem kan het weefsel harder en dikker worden.

Is lymfoedeem pijnlijk?

Lymfoedeem geeft vaak een zwaar, gespannen of oncomfortabel gevoel.

Duidelijke pijn of zenuwpijn is echter niet automatisch een typisch gevolg van het oedeem zelf.

Wanneer veel pijn aanwezig is, is het belangrijk om te onderzoeken of bijvoorbeeld:

een operatie;
bestraling;
zenuwschade;
gewrichtsproblemen;
een infectie;
een andere aandoening

een rol speelt.

Nieuwe of sterk toenemende pijn verdient daarom extra aandacht.

Lymfoedeem na kanker

Een bekende vorm is lymfoedeem na behandeling van kanker.

Dit kan bijvoorbeeld optreden wanneer:

lymfeklieren zijn verwijderd;
lymfevaten tijdens een operatie zijn beschadigd;
een gebied is bestraald.

Een bekend voorbeeld is zwelling van de arm na behandeling van borstkanker en de oksel.

Lymfoedeem kan kort na behandeling ontstaan, maar ook maanden of jaren later.

Nieuwe snel toenemende zwelling na een eerdere kankerbehandeling moet altijd medisch worden beoordeeld. Er moet dan worden uitgesloten dat een andere oorzaak, waaronder terugkeer van ziekte, verantwoordelijk is voor de zwelling.

Hoe ontwikkelt lymfoedeem zich?

In een vroeg stadium is de zwelling vaak nog relatief zacht.

Wanneer u met een vinger op de huid drukt, kan tijdelijk een kuiltje achterblijven. Dit noemen we pitting oedeem.

Bij langer bestaand lymfoedeem kan het weefsel veranderen.

Er kunnen ontstaan:

verdikking van de huid;
verharding of fibrose;
toename van vetweefsel;
huidplooien;
wratachtige huidveranderingen.

Daarom is het verstandig om aanhoudende zwelling vroeg te laten beoordelen.

Hoe wordt lymfoedeem vastgesteld?

De diagnose begint met een gesprek en lichamelijk onderzoek.

Er wordt onder andere gekeken naar:

plaats van de zwelling;
hoe lang deze aanwezig is;
verschil tussen beide armen of benen;
veranderingen gedurende de dag;
huidveranderingen;
eerdere operaties;
bestraling;
kankerbehandeling;
infecties;
andere aandoeningen.

De omvang van het aangedane lichaamsdeel kan worden gemeten en tijdens de behandeling worden gevolgd.

Is aanvullend onderzoek nodig?

Niet altijd.

Bij een typisch klachtenpatroon kan de diagnose vaak op basis van medische voorgeschiedenis en lichamelijk onderzoek worden gesteld.

Aanvullend onderzoek kan nodig zijn wanneer:

de oorzaak van de zwelling niet duidelijk is;
zwelling plotseling ontstaat;
één arm of been snel dikker wordt;
klachten na kankerbehandeling onverwacht toenemen;
een andere vaat- of medische aandoening wordt vermoed.

Welke diagnostiek nodig is hangt af van de situatie.

Andere oorzaken van een dikke arm of een dik been

Niet iedere zwelling is lymfoedeem.

Zwelling kan bijvoorbeeld ook samenhangen met:

veneuze problemen;
trombose;
hartproblemen;
nierproblemen;
medicatie;
infectie;
trauma;
lipoedeem.

Daarom is het belangrijk om bij nieuwe of onverklaarde zwelling eerst de oorzaak vast te stellen.

Waarom helpt bewegen?

Het lymfestelsel heeft geen centrale pomp zoals het hart.

Beweging van spieren helpt bij het transport van vocht.

Regelmatig bewegen is daarom belangrijk.

Geschikte activiteiten kunnen bijvoorbeeld zijn:

wandelen;
fietsen;
zwemmen;
krachttraining;
dagelijkse activiteiten.

Ook met lymfoedeem kunt u meestal veilig krachttraining uitvoeren wanneer de belasting geleidelijk wordt opgebouwd.

Beweging hoeft dus niet uit angst voor meer zwelling te worden vermeden.

Oefentherapie bij lymfoedeem

Wanneer bewegen moeilijk is of uw lichamelijke conditie is verminderd, kan een oedeemfysiotherapeut helpen.

Er kan bijvoorbeeld worden gewerkt aan:

spierkracht;
conditie;
bewegingsvrijheid;
lopen;
dagelijkse activiteiten;
terugkeer naar sport;
herstel na kankerbehandeling.

De belasting wordt geleidelijk opgebouwd.

Het uiteindelijke doel is dat u zoveel mogelijk zelfstandig kunt blijven bewegen.

Kan lymfoedeem genezen?

Lymfoedeem is meestal chronisch.

Dat betekent dat de aanleg voor vochtophoping vaak blijft bestaan.

Dit betekent echter niet dat de zwelling voortdurend ernstig hoeft te zijn.

Met passende behandeling en goed zelfmanagement kan het oedeem vaak langdurig stabiel en beheersbaar worden gehouden.

Oedeemfysiotherapie bij B&B Healthcare

Een gespecialiseerde oedeemfysiotherapeut kan helpen om het oedeem en de gevolgen ervan te verminderen en u steeds zelfstandiger te maken in het omgaan met de aandoening.

De begeleiding kan bestaan uit:

beoordelen en meten van zwelling;
compressietherapie;
advies over therapeutische elastische kousen;
beweging en oefentherapie;
ondersteuning bij kracht- en conditieopbouw;
huidzorg en voorlichting;
begeleiding bij zelfmanagement;
behandeling van bewegingsbeperkingen na bijvoorbeeld kankerzorg.

Wanneer lymfoedeem samenhangt met een oncologische behandeling kan ook samenwerking met oncologische fysiotherapie relevant zijn.

Veelgestelde vragen over lymfoedeem

Wat is lymfoedeem?

Is lymfoedeem altijd blijvend?

Moet ik met lymfoedeem blijven bewegen?

Is lymfdrainage altijd nodig?

Helpt een steunkous?

Wanneer is roodheid bij lymfoedeem gevaarlijk?

Hulp bij lymfoedeem?

Heeft u lymfoedeem en ervaart u zwelling, bewegingsbeperkingen of problemen met dagelijkse activiteiten? Onze gespecialiseerde fysiotherapeuten kunnen u begeleiden met compressie, beweging, oefeningen en zelfmanagement, afgestemd op uw persoonlijke situatie.

Is de zwelling nieuw, plotseling ontstaan of gecombineerd met roodheid, warmte, koorts of forse pijn? Laat dit dan eerst medisch beoordelen.

Plan een afspraak bij B&B Healthcare

Afspraak maken

Over de auteur

Sander Brok

Oprichter / sportfysiotherapeut BIG-nummer: 89912872204

Sander Brok is afgestudeerd sportfysiotherapeut en tevens eigenaar van B&B Healthcare. Zijn interesse ligt breed in de zorg. Bekijk profiel