Fasciitis plantaris

Heeft u pijn onder uw hiel, vooral bij de eerste stappen in de ochtend of nadat u een tijd heeft gezeten? Dan kan er sprake zijn van fasciitis plantaris, een veelvoorkomende oorzaak van pijn onder de hiel.

De klachten ontstaan meestal geleidelijk en hangen vaak samen met de hoeveelheid belasting die de fascia plantaris op dat moment kan verdragen.

Hoewel de naam fasciitis een ontsteking suggereert, is bij langer bestaande klachten meestal geen sprake van een klassieke ontsteking. Daarom wordt ook gesproken over plantaire fasciopathie of plantar heel pain.

De meeste mensen herstellen zonder operatie. De behandeling bestaat vooral uit uitleg, het tijdelijk aanpassen van belastende activiteiten en oefeningen voor de fascia plantaris, kuit, voet en enkel.

Wat is fasciitis plantaris?

Bij fasciitis plantaris is het gebied rond de aanhechting van de fascia plantaris aan het hielbeen pijnlijk en verminderd belastbaar.

De naam suggereert een ontsteking, maar dat is waarschijnlijk te eenvoudig.

Vooral bij langdurige klachten worden veranderingen gezien die beter passen bij een belastinggerelateerde fasciopathie dan bij een zuiver ontstekingsproces.

Voor u als patiënt verandert die terminologie weinig aan de behandeling.

Het belangrijkste is dat de fascia plantaris weer geleidelijk voldoende belasting moet leren verdragen.

Is fasciitis plantaris hetzelfde als hielspoor?

Niet precies.

Een hielspoor is een benige uitgroei aan het hielbeen die op een röntgenfoto zichtbaar kan zijn.

Fasciitis plantaris betreft vooral klachten van de fascia plantaris rond de aanhechting aan het hielbeen.

Een hielspoor kan aanwezig zijn bij iemand met hielpijn, maar ook bij iemand zonder klachten.

De aanwezigheid of grootte van een hielspoor bepaalt daarom meestal niet de behandeling.

In het dagelijks taalgebruik worden hielspoor en fasciitis plantaris vaak wel door elkaar gebruikt.

Hoe ontstaat fasciitis plantaris?

Er bestaat meestal niet één duidelijke oorzaak.

Vaak ontstaat de klacht wanneer de belasting van de voet gedurende een periode groter is dan wat de fascia plantaris goed kan verdragen.

Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer u plotseling:

• meer gaat wandelen;
• meer gaat hardlopen;
• langere werkdagen staand uitvoert;
• meer sport;
• na een rustige periode weer intensief begint;
• veel meer kilometers maakt tijdens een vakantie.

Ook zonder duidelijke verandering in sport kan de klacht ontstaan.

Risicofactoren

Verschillende factoren worden geassocieerd met plantaire hielpijn.

Bijvoorbeeld:

• veel staan of lopen;
• hardlopen;
• beperkte enkelmobiliteit;
• verminderde kuitcapaciteit;
• een snelle verandering in belasting;
• hoger lichaamsgewicht.

Ook voetvorm en andere individuele kenmerken kunnen samenhangen met klachten.

Dat betekent echter niet dat een platte voet, holle voet of specifieke voetstand automatisch de oorzaak is.

Veel mensen met dezelfde voetvorm hebben helemaal geen klachten.

Is echografie nodig?

Meestal niet.

Een typisch klachtenbeeld kan doorgaans zonder echografie worden vastgesteld en behandeld.

Op een echo kunnen veranderingen zoals verdikking van de fascia plantaris zichtbaar zijn, maar zo’n afwijking bewijst niet automatisch dat deze de pijn veroorzaakt.

Echografie kan wel worden overwogen wanneer:

• de diagnose onzeker is;
• de klachten atypisch zijn;
• een andere aandoening wordt vermoed;
• herstel ondanks behandeling onverwacht uitblijft.

Andere oorzaken van hielpijn

Niet iedere pijn onder de hiel is fasciitis plantaris.

Andere mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld:

• irritatie van het vetkussen onder de hiel;
• stressfractuur van het hielbeen;
• zenuwirritatie;
• systemische ontstekingsziekte;
• lokale bot- of gewrichtsproblematiek.

Ook achillespeesklachten kunnen rond de hiel worden gevoeld, maar zitten doorgaans meer aan de achterzijde.

Een afwijkend klachtenpatroon verdient daarom nader onderzoek.

Rekken van de fascia plantaris

Specifieke rekoefeningen voor de fascia plantaris kunnen helpen om pijn te verminderen.

Een eenvoudige variant is:

1. Ga zitten.
2. Leg de pijnlijke voet over het andere been.
3. Pak de tenen vast.
4. Trek deze voorzichtig richting het scheenbeen.
5. U voelt spanning onder de voetboog.

Dit kan bijvoorbeeld worden uitgevoerd voordat u ‘s ochtends de eerste stappen zet.

De oefening hoeft geen sterke pijn te veroorzaken.

Fysiotherapie bij fasciitis plantaris

Een fysiotherapeut kan helpen wanneer de klachten:

• veel beperkingen geven;
• niet verminderen;
• steeds terugkomen;
• uw werk of sport belemmeren.

De behandeling kan bestaan uit:

• uitleg over de klacht;
• aanpassen van belasting;
• plantaire-fasciarekoefeningen;
• kuitrekoefeningen;
• progressieve krachttraining;
• advies over sportopbouw;
• eventueel tijdelijke aanvullende behandelopties.

Het doel is dat de voet uiteindelijk juist weer méér belasting kan verdragen.